.

اولویت با اجرای قانون یا اصلاح آن؟ (با تأکید بر حقوق شهروندی)

چاپ خبر
 | 
شناسه خبر: 29824
 | 
تاریخ انتشار: 17 خرداد 1400 - 13:22
ابتدای امر این‌که خطاب کلام با آن دسته از قوانینی‌ است که در عمل به طور کامل اجرا نمی‌شوند ولی در بسیار از محافل دانشگاهی و نشست‌های فرهنگی تمرکز اصلی اصرار بر اصلاح آن‌ها می‌باشد.
اولویت با اجرای قانون یا اصلاح آن؟ (با تأکید بر حقوق شهروندی)

هداپرس، سیدمحمدرضارضوی: بسیاری از قوانین با گذر زمان نیازمند اصلاح می‌باشند؛ طبعاً هدف از اصلاح همسو کردن قوانین با مقتضیات روز جامعه می‌باشد؛ امّا تأکیدِ صرف بر اصلاح قوانین بدون توجّه به اجرای آن، امری ناپسند است.

ابتدای امر این‌که خطاب کلام با آن دسته از قوانینی‌ است که در عمل به طور کامل اجرا نمی‌شوند ولی در بسیار از محافل دانشگاهی و نشست‌های فرهنگی تمرکز اصلی اصرار بر اصلاح آن‌ها می‌باشد.

قانونی که در عمل ضمانت اجرایی ندارد و به اصطلاح فقط متنی بر روی کاغذ می‌باشد، در واقع وجودش می‌تواند مفسده‌ای بیشتر نسبت به عدم وجود آن داشته‌باشد؛ چرا‌که لااقل در حالت دوم (فقدان وجود قانون) می‌توان به صورت بالقوّه بر متنِ احتمالیِ آتی، امید بست؛ ولی در حالت وجود قانونی بدون ضمانت اجرا و در ادامه طبیعی جلوه کردن عدم اجرای آن برای مردم، برآیند آن چیزی جز تنزّل مطالبات و توقّعات مردم در حوزه‌ی تدوین و اجرای قانون و در انتها هموار شدن مسیر برای جایگزینی رفتارهای سلیقه‌ای به‌جای رفتارهای قانونی نخواهد بود.

در حوزه‌ی حقوق شهروندی تأکید بر اجرا پیش از اصلاح قوانین بسیار مهم است؛ با این توضیح کوتاه که:

حقوق شهروندی را در حقوق ایران در یک تقسیم بندی کلّی، می‌توان به دو دسته‌ تقسیم نمود؛ ابتدا قوانین کشوری اعمّ از مصوّب مجلس شورای اسلامی، مجمع تشخیص مصلحت نظام و… و دیگری مقرّرات بین‌المللیِ معاهده‌ای که معمولاً  پس از توافق و پاراف (امضای موقّت) متن توسّط قوّه‌ی اجرایی، جهت تصویب در مجلس روالاً حسب ماده واحده‌ای این‌کار انجام می‌شود و کنوانسیون‌های مذکور طبق ماده‌ی ۹ قانون مدنی ایران، در حکم قانون داخلی ایران تلقّی می‌شود.

با نگاه مصداقی در قوانین ایران از جمله: فصول اوّل و سوم قانون اساسی به‌ترتیب در زمینه‌ی اصول کلّی و حقوق ملّت، قانون آیین دادرسی کیفری در بحث حقوق متّهم و شاکی، ماده واحده‌ی قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی، قانون نحوه‌ی فعّالیّت احزاب و گروه‌های سیاسی، قانون جرم سیاسی و بسیاری از قوانین خاص می‌توان ردّ پایی از حقوق شهروندی را مشاهده نمود.

در مقرّرات بین المللی مانند منشور جهانی حقوق بشر به‌ویژه در قسمت اعلامیّه‌ی جهانی حقوق بشر و میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی، آثاری از حقوق شهروندی دیده می‌شود؛ در اسنادی دیگر نیز مانند اعلامیّه‌ی قاهره، می‌توان رگه‌های حقوق شهروندی را به روشنی پیدا نمود.

این مصادیق نشان می‌دهد در حوزه‌ی تدوین قانون در بحث حقوق شهروندی مشکل اصلی پیش از آن‌که اصلاح قوانین باشد، بحث ضمانت اجرای قوانین مذکور است.

هرچند نمی‌توان منکر بایستگی و ضرورت اصلاح قوانین شد ولی باید توجّه داشت که اجرای قوانینِ نیم‌بند بسیار مهم‌تر از اصلاح قوانین و در نتیجه تدوین قوانین شکیل فقط بر روی کاغذ است؛ یعنی در این‌جا باید سلسله مراتبی قائل شویم؛ ابتدا تأکید بر اجرای قوانین و مقرّرات و سپس تأکید بر اصلاح آن؛ تغییر این اهمّ و مهم نتیجه‌ای جز واپسگرایی و عقب‌گرد نسبت به حقوق شهروندی نخواهد داشت.

مثلاً اصل ۲۷ قانون اساسی در بحث آزادی تجمّعات، ماده واحده‌ی قانون احترام به آزادی‌های مشروع و حفظ حقوق شهروندی در بحث حقوق مربوط به متّهم یا ماده‌ی ۵۵ قانون آیین دادرسی کیفری راجع به منع بازرسی اشخاص و اشیا در جرایم غیر مشهود و ماده‌ی ۶۶ قانون اخیرالذّکر در بحث تشکیل سمن‌ها، از آن دسته قوانینی است که در حقوقِ امروز ایران وجود دارد و اختلاف اصلی نه به جهت اصلاح آن‌ها، که به جهت نحوه‌ی اجرای آن‌ها است.

البتّه که پس از اجرای قانون، تمرکز بر اصلاح بسیار شایسته و بایسته است؛ چرا که چنین قانونی در جامعه مورد آزمون و خطا قرار گرفته‌ و نقاط قوّت و ضعف آن مشخّص گردیده‌است.

در آخر باید توجّه داشت حصول به هدف مهمّ اجرای قوانین از اموری است که علاوه بر آن‌که باری بزرگ بر دوش دولت‌ (دولت به معنی اعم) قرار می‌دهد، در حیطه‌ی تکالیف یکایک افراد جامعه نیز می‌باشد و البتّه این امر یعنی ترویج حکومت عادلانه‌ی قانون بر اشخاص، ملازمه‌ای مستقیم با آگاهی‌بخشی به مردم، توسّط نهادهای قانونی مرتبط مانند سازمان‌های مردم‌ نهاد، احزاب، انجمن‌های دانشگاهی و… دارد.

برچسب ها:

دیدگاه خود را ارسال کنید.

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش های مورد نیاز با * علامت گذاری شده اند.

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.